Madigra, m pa pè ou!

Na de festiviteiten van Kerst en Nieuw begon Haïti zich voor te bereiden op Carnaval. Die voorbereidingen waren zowel zichtbaar in Ti Solèy Leve als in de straten van Akil Samdi, het was altijd op de achtergrond aanwezig de laatste weken. Stilletjes aan begon ik dan ook te beseffen dat Carnaval een groot evenement is voor de Haïtianen.

In TSL werd met de coaches een voorbereidingsvergadering gehouden want carnaval kon aan de kleuters niet weerhouden worden. Carnaval vraagt om creativiteit, knutselactiviteiten, verkleden en zingen; daar waren we het allemaal over eens. Er werden ideeën uitgewerkt voor alle klassen, zowel voor de kleintjes als de oudere kleutertjes. Grove en fijne motoriek, aanvankelijk rekenen, voorbereidend lezen, kleuren en vormen, taalvaardigheid, het zat allemaal verweven in het themapakket. Opnieuw volgde ik vooral de derde kleuterklas. Zij maakten kleurige hoedjes, een muizenmasker en een masker van Batman. Ze maakten ook een eigen Madigra-mannetje op papier. Madigra zijn kinderen of mannen die zich verkleden in kleren die ze vol met stukjes papier kleven (in werkelijkheid gebruiken ze daar meestal hun “afgedankte?” schoolboeken voor). De kleuters hebben we toch maar gewoon papiertjes gegeven om te scheuren. Het leverde prachtige resultaten op! Ze maakten daarnaast ook hun eigen Siray. Siray’s zijn in tegenstelling tot de Madigra helemaal in het zwart en hebben vleugels. Zij hebben iets schrikwekkends over zich. In het echt smeren zij zich in met olie of met modder. Met de kleuters werd de vorm van een siray uitgesneden in karton, helemaal in het zwart geverfd en daarna kregen ze een kleurrijk gezicht. Kortom: er werd getekend, gekleurd, geknipt, gekleefd, gescheurd, geverfd, …. waarbij de fijne motoriek centraal stond: check!

Na al dat knutselplezier, werd het tijd voor het echte werk. Vanaf de 1e tot de 3e kleuterklas kwamen alle leerlingen op bezoek in TSL om te zien hoe Jimmy zich als Madigra en Siray zou verkleden. De stembanden werden getraind en alle carnavalsliedjes passeerden de revue. Een masker van Batman deed de ronde terwijl de kindjes elkaar schrik probeerden aan te jagen. Toen begon Jimmy zich als Madigra te verkleden. Toen hij zijn broek aandeed, deden er verschillende kindjes al een stap achteruit. Hij deed toen zijn T-shirt aan en nog meer kleuters deinsden naar achteren. Toen hij uiteindelijk het masker aandeed (dat er wel wat eng uitzag, als een piraat), kropen er een aantal kleuters op de schoot van de coaches en begon er zelfs eentje te wenen. Anderen waren heldhaftiger en durfden de Madigra een hand geven.

Madigra m pa pè ou
se moun ou ye.
Se paske ou maske
ki fè ou lèd.

Madigra, ik heb geen schrik
want je bent maar een gewone mens.
’t Is omdat je gemaskerd bent
dat je lelijk bent.

Als kers op de taart was er de carnavalsstoet met de kleutertjes. Ze vertrokken op pad met hun hoedjes die ze zelf gemaakt hadden met glitters en felle kleuren verlicht door de zon, schmink op hun lachende gezichtjes, met hun eveneens zelfgemaakte siray in hun hand en uit volle borst zingend. Er werden tamboerijnen en trommels bovengehaald en Jimmy als Madigra kwam hen vergezellen. Ritmisch bewoog de stoet zich verder. We konden niet op straat omdat een aantal ouders dat niet wilden, maar gelukkig is de tuin hier groot genoeg. Dat nam niets weg van het plezier dat we beleefden: al zingend met 60 kleutertjes door de tuin, het was een fantastische voormiddag!



Ook in de straten van Akil, was er steeds meer van carnaval te merken. Elke zondag lagen er meer gescheurde papiertjes op de weg doordat de kinderen verkleed als Madigra in de straten hun papiertjes verloren. Typisch ook voor deze Madigra is dat ze rondlopen met een ‘kach’, een zelfgemaakte zweep van bladeren en touw. Dit blijkt nog een oude gewoonte te zijn die is overgebleven van de eerste carnavalsrituelen in Haïti. Ze proberen er om ter meest lawaai mee te maken. Ook Jetro maakte zo een zweep. Het slaan van de zwepen was een terugkerend geluid de voorbije weken.

Op de echte carnavalsdagen (10, 11 en 12 februari) kwamen carnavalsgroepen Akil plezieren. Charline en ik gingen bij Marie-Louise aan straat zitten wachten tot ze voorbij kwamen. Dat deed me denken hoe we vroeger bij oma aan straat wachtten op de kermiskoers die voorbij zou rijden. De carnavalsgroepen bestaan voornamelijk uit Madigra met verscheurde schoolboeken en alle mogelijke maskers, zelfgemaakt of gekocht op de markt: Spiderman, een oude blanke man, een clowngezicht, een piraat, enz. Ik zag ook één Siray. Eerst dacht ik dat die man zich verkleed had als een boomstam. Hij was helemaal met modder ingesmeerd en had een groot karton op zijn hoofd. Daarna zag ik pas dat hij ook vleugels uit karton had. Hij had zelfs een slang mee, dat had ik niet verwacht! De reactie “blan pè koulèv”, namelijk dat ik schrik had van slangen, deed dus snel de ronde. Vooraan de groep loopt een man met de groepsvlag. De carnavalsgroep wordt begeleid door een muziekgroep, meestal een aantal mannen, eentje die de fles drank draagt, de anderen die spelen op trommels en bamboes, de geur van alcohol verspreidend. Met de heupen wiegend op de muziek en luidkeels zingend, baant de groep zich een weg door de stoffige straten. Weglopende en gillende kindjes zijn daarbij een passend en veelvoorkomend fenomeen. Zo zei JackSindy (zoontje van Marie-Louise) heel fier tegen mij: “m pa pè” (“ik heb geen schrik”), maar als de groep te dicht kwam, liep hij zo snel mogelijk op zijn kleine beentjes terug naar mama. De kleutertjes van de derde kleuterklas die mij tegenkwamen, bleven opvallend dicht tegen me hangen (of plakken zelfs). Er was een klein meisje die in de straat al wenend naar mijn hand zocht en zich achter mij verstopte omdat een Madigra naar haar keek.

De grote nationale carnaval vond dit jaar plaats in Cap-Haïtien. Straten werden opnieuw aangelegd, men plaatste grote tribunes, er waren kortingen op binnenlandse vluchten tussen Port-au-Prince en Cap-Haïtien, discussies over welke groepen zouden deelnemen aan de stoet, het stadscentrum werd volledig afgesloten, enz. President Martely kondigde zelfs aan dat vanuit Port-au-Prince de taptaps 20 Haïtiaanse dollar goedkoper waren dan normaal. Een carnaval voor de businessmensen en niet meer voor het gewone volk, een carnaval dat veel te groots wordt opgevat, een carnaval waar heel veel geld aan uitgegeven is (is er nog geld over om de school te kunnen starten?). Wij gingen dan ook niet tot daar uit schrik voor een massa volk.

De carnaval was in Akil Samdi niet zo heel spectaculair, maar ik was verbaasd hoe ze met weinig middelen toch nog van alles proberen doen. Ik heb een idee gekregen hoe ze hier carnaval vieren en ik heb ervan genoten! Het is zoals Jeannine al dikwijls heeft gezegd: “geef de Haïtianen een half jaar carnaval en een half jaar voetbal en ze zijn gelukkig”.